— Prawa autorskie majątkowe i osobiste

W tym krótkim wpisie postaram się rozwiać wątpliwości dotyczące powstania praw autorskich oraz ich rozróżnienia na prawa majątkowe i prawa osobiste. Zagadnienia te są fundamentem dla jakichkolwiek rozważań o prawie autorskim. Często jednak stanowią zagadkę, nie tylko dla osób niezajmujących się prawem, ale także dla profesjonalnych prawników, w tym sędziów!

Art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi, że „przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór)”. Aby stworzone przez nas dzieło mogło korzystać z ochrony zapewnionej przez prawo autorskie musi mieć status utworu, poprzez spełnienie przesłanek wymienionych w powyższym przepisie. O tym czy dane dzieło jest utworem czy nie, decyduje kwestia posiadania przez nie twórczego i indywidualnego charakteru. Jak sami widzicie jest to kwestia niezwykle ocenna, która wymaga każdorazowego rozważenia konkretnego przypadku. W bardzo dużym uproszczeniu należy uciec się do kryterium oryginalności.

Prawo autorskie chroni utwór od chwili jego ustalenia, choćby nie był jeszcze ukończony.

Ustalenie utworu oznacza chwilę, w której utwór przestanie istnieć jedynie w świadomości autora i zostanie mu nadana, postać która umożliwi zapoznanie się z nim innym osobom – np. napisanie wiersza na kartce czy namalowanie obrazu. Ustalenie nie jest jednoznaczne z utrwaleniem utworu na nośniku (np. kartce papieru, płycie cd). Muzyczna improwizacja  jest chroniona prawem autorskim z chwilą jej zagrania. Różnica pomiędzy prawem autorskim, a prawem własności przemysłowej (regulującym ochronę m. in. znaków towarowych i patentów) polega na tym, że do ochrony prawnoautorskiej nie jest wymagane dopełnienie żadnych formalności!

Wiemy już co jest przedmiotem prawa autorskiego. Należy też odpowiedzieć na pytanie kogo to prawo chroni. Prawa autorskie co do zasady przysługują twórcy utworu (istnieją pewne wyjątki, które zostaną poruszone w kolejnych wpisach).

, którym jest zawsze osoba fizyczna. Nie jest możliwe prawne przypisanie autorstwa zwierzętom, maszynom czy programom komputerowym, mimo że dane dzieło może w istocie pochodzić od któregoś z tych podmiotów. Na tej samej zasadzie nie można przypisać autorstwa osobom prawnym czy różnego rodzaju organizacjom.

Ustawa o prawie autorskim wprowadza podział na prawa autorskie majątkowe i osobiste. Autorskie prawa majątkowe polegają na możliwości wyłącznego korzystania z utworu, rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji, a także do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. W prostych słowach chodzi o prawo do „zarabiania” na utworze. Twórca może czerpać zysk ze swojego utworu nie tylko poprzez sprzedawanie jego egzemplarzy. Charakterystyczne dla praw majątkowych jest to, że mają one charakter rozporządzalny, tzn. że twórca może przenieść te prawa np. poprzez ich sprzedaż lub darowiznę na rzecz innej osoby czy nawet instytucji lub udzielić licencji na korzystanie z utworu.

Rozporządzenie autorskimi prawami majątkowymi musi zawsze nastąpić na określonym polu eksploatacji. Oznacza to, że nieistotnie czy dokonujemy przeniesienia prawa czy udzielamy licencji, trzeba określić sposób w jaki prawo autorskie może być wykonywane, np. w stosunku do filmu odrębnymi polami eksploatacji mogą być płyty dvd, blu-ray, czy usługa VOD; a w przypadku utworów muzycznych: płyty CD, vinyle, czy pliki mp3. Ustawa nie wprowadza ograniczeń ilościowych co do pól eksploatacji, nie narzuca też sposobu ich określania. Pola eksploatacji należy jednak określać z możliwie największą dokładnością, aby uniknąć wątpliwości przy interpretacji umowy. Istnieje jednak zakaz rozporządzania prawami autorskimi majątkowymi na polach eksploatacji, które nie są znane w chwili zawarcia umowy dotyczącej tych praw. Taka umowa jest nieważna z mocy prawa.

Należy dodać, że autorskie prawa majątkowe podlegają dziedziczeniu, a także co do zasady wygasają z upływem 70 lat od śmierci twórcy.

Ustawa wyróżnia także autorskie prawa osobiste. Są to prawa chroniące więź twórcy z utworem. Prawami tymi (w przeciwieństwie do praw majątkowych) nie można rozporządzać. Są one nieograniczone w czasie. Autorskie prawa osobiste to w szczególności prawa do:

  • autorstwa;
  • decyzji     czy utwór będzie udostępniony pod nazwiskiem, pseudonimem czy może anonimowo;
  • integralności,     czyli nienaruszalności jego treści i formy, a także rzetelnego     wykorzystania. To prawo chroni twórcę przed ingerowaniem osób trzecich w jego dzieło, idealnie obrazuje to (przytoczony w     poprzednim wpisie) przykład tryptyku. Naruszenie prawa do integralności utworu może polegać na tym, że galeria sztuki podczas wystawy zamieniła kolejność obrazów w tryptyku lub też     wystawiła tylko dwa z nich;
  • decydowania o tym kiedy utwór będzie udostępniony po raz pierwszy dla publiczności;
  • nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Prawa autorskie osobiste i majątkowe są od siebie niezależne. Naruszenie autorskich praw osobistych nie musi zawsze pociągać za sobą naruszenia autorskich praw majątkowych i odwrotnie!

15058048_10210468992628573_1934515664_n-png

 

Related Posts

Leave a comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.